فایل در 106صفحه قرار دارد که 15صفحه آن را در توضیحات قرار دادیم

جاده در ايران باستان

ز گفته هاي هرودت و نوشته هاي ديواني گنجينه‌ي تخت جمشيد بر مي

آيد که همه‌ي کشورها با شاهراه ها با پايتخت هاي شاهنشاهي در پيوند

بوده اند در نوشته هاي تخت جمشيد ، گذشته از راه مهم ميان شوش و

تخت جمشيد، راه هاي بلخ ، کرمان ، هند ، آراخوزيا و گندار، هرات ،

ساگارتيا ، ماد ، بابل، مصر و سارد‌ياد شده است پايتخت هاي شاهنشاهي

(پاسارگاد، پارسه شهر، شوش، بابل، همدان) با جاده هاي بزرگي که‌يک

چهار پهلويي را پديد مي آورد به هم پيوند مي خورده است که از ميان

آنها راه شوش به پارس شهر شناخته شده ترين است از شوش به همدان،

شاهراه از لرستان نمي گذشت، چراکه اين راه بد، باريک و شيبدار بوده

است، پس جاده از دشت بابل و از بيستون به فلات ايران مي رفته است از

همدان جاده‌ي ديگري از گاباي (اسپهان) تا پارس مي آمد و تا بندر بوشهر

در خليج پارس امتداد داشت هم چنين پايتخت ها به همه‌ي کشورهاي

شاهنشاهي راه داشته اند در پاختر(شمال)، همدان از راگا (ري) و گرگان به

بلخ مي پيوست در نيمروز(جنوب)، پارس از کرمان به آراخوزيا و گندار و

از آنجا به دره‌ي سند‌يا بلخ مي رفته است در خوربران(غرب)، دو شاهراه

در آغاز از شوش به اربل رفته، از آنجا‌يکي از ارمنستان به آسياي کوچک و

به سارد مي رفته است و ديگري به سوي دمشق و مصر شاهراهي که از

شوش به سارد مي رفت مورد اشاره‌ي نويسندگان باستان است؛ اين راه که

بيش از دوهزار و ششصد کيلومتر درازا داشت و دربردارنده‌ي صدو‌يازده

ايستگاه و چاپارخانه بود را به گفته‌ي نويسندگان، کاروان ها در نود روز مي

پيمودند؛ در حالي که پيک هاي شاهانه ‌يک هفته!

شاهراه ها اهميت راهبردي بسياري داشتند و لشکرکشي ها از شاهراه ها

انجام مي شد، زيرا که انبار هاي آذوقه در اين راه ها موجود بود همچنين

شاهراه ها کمک شاياني به بازرگاني ميان کشوري مي کرد کارکنان دولتي

و چاپارها داراي گذرنامه اي بودند که به آنها امکان مي داد تا از امکانات

راه ها بهره برند شهربان ها موظف بودند در راه ها انبارهاي آذوقه

فراهم آورند در پي اين تدابير، به نوشته‌ي هرودت۵ ايرانيان بر روي جاده

ها انبارهاي آب تدارک ديدند، به احتمالي در مسير وصول به اين هدف

است که قدرت هخامنشي، کندن کاريز را در دامنه‌ي البرز تشويق مي کرد

تا ذخاير آب هميشگي در بخش بزرگي از جاده اي که ماد را به آسياي

ميانه پيوند مي داد تامين کند

شاهراه ها بر خلاف راه هاي ديگر پهن بودند و براي ارابه هاي چهارچرخه و

دوچرخه قابل استفاده؛ شاهراه ها جاده هاي خاکي و سنگفرشي بودند که از

آنها به خوبي نگهداري مي شد و در آنها نشانه هاي راهنما وجود داشت

اين راه ها از زيرسازي خوبي برخوردار بوده اند: جاده هاي ارابه رو که با

پهناي گز و با ملات قير‌يا ذغال براي جلوگيري از نم زمين در زير و سه

رده آجر مياني و‌ يک رديف سنگ در بالا ساخته مي شد ، حتي براي گذر

خودرو نيز مناسب مي نموده اند از شاهراه هاي ارابه رو، ارابه ها با

سرعت تاخت اسب مي گذشتند، چه هم جاده هموار بود و هم به نظر مي

آيد که چرخ ها آجدار بوده و از توغه (رينگ) و ماده اي نرم به جاي

لاستيک امروزين برخوردار بوده است

 

درازاي شاهراه ها را به فرسنگ که مقياس درازاي ايراني، در حدود پنج و

چهار دهم کيلومتر بوده برآورد ميکردند درشاهراه ها کاروانسراها و

ايستگاه ها و پاسگاه هاي نگهباني، به فاصله اي معين وجود داشته است

اداره‌ي راه هايي به اين گستردگي که مستلزم افراد پرشمار و متخصص

است ،‌ يکي از جلوه هاي روزگار هخامنشي است در برخي از نوشته هاي

ديواني پارسه به گروهي کارشناس براي نگهداري جاده هاي احداث شده و

گشايش جاده هاي نوين اشاره رفته است البته گاه براي تعمير و نگهداري

راه ها از ارتش بهره برداري مي شده است رفت و آمد در شاهراه ها

زير نظارت دقيق کارگزران شاه بود، چراکه شاه مسئول استقرار امنيت و

نظم در شاهراه ها و حفظ مسافران را برعهده داشت از کثرت رفت و آمد

در راه ها مي توان به ميزان بالاي امنيت پي برد و در راه نيازي به مراقب

مسلح نبود و با شگفتي مي بينيم که دو مرد با هشت خدمه‌ي همراه، بدون

محافظ، باج بابل را به پارسه آورده اند

بخشي از جاده اي که ميان پارس و ماد بوده است در پارس‌يافت شده

است که در برخي جايها به بلنداي ده متر در سنگ کنده شده است به

بخشي از نوشته‌ي‌يک جهانگرد اروپايي درباره‌ي راه ميان پارس شهر و

پاسارگاد نظر مي افکنيم :

هنگامي که اندازه اي در تنگه‌ي پولوار راه پيموديم، از‌يک سربالايي

سنگستاني بالا رفتيم و به "سنگ بر" درآمديم و سنگ بر راهي است که

نزديک ۲۰۰يا ۳۰۰ يارد درازا دارد و آنرا در شکم سنگ پديد آورده اند،

به گونه اي که پايان آن، از کوه بيرون مي آيد و از آنسوي تنگه سربدر مي

آورد و پديدآوردن اين راه، از آنرو بوده که راه رسيدن به پارسه را

نزديکتر کنند تا بتوان زودتر از پاسارگاد بدانجا رفت‌يا برگشت

زهي بر چيره دستي و کارداني مهندسان و استادکارهاي ايراني که در

هزاران سال پيش، چنين راهي را در ميان سنگ پديد آورده اند

هنگامي که سرگرم تماشاي سنگبر بودم؛ به نيروي انديشه، چندهزار سال به

گذشته رفتم و اين گونه انگاشتم که‌يک سوار با فر و شکوه که بر پشت

اسبي راهوار و بادپيما سوار شده، به تندي از اين راه مي گذرد که پيامي را

از پاسارگاد به بارگاه شاهنشاه در تخت جمشيد برساند و‌يا فرمان شاه را

که از بارگاه دريافت کرده به پاسارگاد برساند و هنگامي که اين سوار،

چشمش به کاخ سپيدرنگ پاسارگاد مي افتد، ناگهان دهنه‌ي اسب را مي

کشد و اسب که مانند باد، تندروست،‌يکباره مي ايستد و آن سوار که خفتان

و کله خود زرين وي در پرتو آفتاب مي درخشد و نسيم فلات ايران، ابلغ

هاي او را برمي افرازد، به زمين گام مي گذارد

يکباره، بخود آمدم و به اين سوي و آن سوي نگاه کردم و ديدم از شکوه

ايران باستان، مگر مشتي ويرانه و اين راه که از ميان سنگ بريده شده،

اثري نيست و شاهان بزرگ ايران، به گونه اي از ميان رفتند و ناتوان شدند

که فرزندان آنها براي اينکه، گور آنان را از دستبرد بيگانگان و تازندگان

بپايند، ناچار شدند که نام سليمان را روي آرامگاه بگذارند و براي اينکه

دست کم، چند ويرانه از آنها بماند، متوسل به نام‌يکي از پیغمبران شده اند

در گذرگاه هاي طبيعي و کوهستاني به وسيله‌ي پادگان هاي سبک نظامي

مراقبت مي شدند، اين پادگان ها به مثابه بخشي از‌يک شبکه‌ي بسيار

فشرده‌ي استحکامي بود که از سرزمين هاي مسطح و جاده هايي که آنها را

به هم پيوند مي داد، مراقبت مي کرده اند از بزرگترين رودها، مانند دجله

و فرات و رودهايي که در شاهراه جاي مي گرفت مانند رود هاليس، به

کمک پل هاي هميشگي مي گذشتند که پاسگاهي از آن نگهداري مي کرده

است‌يکي از پل هايي که منسوب به زمان هخامنشيان است، پل بر روي

کارون در دزفول است که پس از ۲۵۰۰ سال هنوز پاي برجاست شمار به

نسبت کم پل هاي هميشگي، کاروان ها را ناگزير مي کرد تا مسيرهايي را

که از سوي سازمان ديواني شاهنشاهي تعيين شده بود در پيش گيرند و

بدينسو سازمان اداري مي توانست به آساني رفت و آمد در جاده ها را

زير در نظر داشته باشد در جاهاي ديگر و به هنگام لشکرکشي ها از پل

هايي که از جاي گرفتن کشتي ها در کنار هم پديد مي آمد، بهره مي

بردند (پل شناور) .

  

راهسازی :

عملیات آماده‌سازی جاده‌ای بر روی زمین با عرضی مشخص است

به‌طوری‌که روندگان یا وسائط نقلیه بتوانند با گذر از آن از نقطه‌ای به

نقطهٔ دیگر برسند.

عملیات اصلی راهسازی عبارت‌اند از ساخت اساس، زیراساس و روسازی.

جدولکاری و نصب علائم راهنمایی و رانندگی هم در ساخت بسیاری از

راه‌ها اجرا می‌شود.

 

راه سازی ، روسازی راه و مهندسی ترابری :

از جمله تخصصهای مهم یک مهندس عمران، شناخت طرح و محاسبه زیر

سازی و روسازی راههاست. بدین منظور درسهایی جهت فراگیری مطلبی

نظیر : طراحی و اجرای راها شامل : مسیریابی، عملیات خاکی، مشخصه‌ها و

طرح هندسی راها در مسیرهای افقی و قایم، مشخصه‌های فنی انواع مصالح

راه و لایه‌های مختلف روسازی آن، همچنین روشهای طرح و اجرای

روسازیهای شنی و آسفالتی و نیز شبکه هاب حمل و نقل زمینی، دریایی و

هوایی و برنامه ریزیها و مدیریتهای حمل و نقل ارائه می‌گردند.

 

سنگهای قابل مصرف درراه سازی :

سنگها درراهسازی مصارف متعدد دارند که از جمله این مواردپل سازی

،زیر سازی ،سنگفرش ، زیرریل آهن و غیره است. انواع سنگهای آذرین ،

دگرگونی و رسوبی که واجد خصوصیتهای زیرباشند، در راه سازی قابل

استفاده خواهند بود.

• مقاومت فشاری بیش از 100 مگا پاسکال
• ضریب نرم شدگی بیش از 0.9
• میزان جذب آب ، کمتر از 1 درصد
• وزن مخصوص بیش از 2.3 گرم بر سانتیمتر مکعب.
• مقاومت ضربه‌ایآن 15 کیوگرم نیرو برسانتیمتر مکعب باشد.
• نداشتن کانیهای رسی ،گچ و مواد قابل حل در آب.
• عدم آلتراسیون و هوازدگی در سنگ.

 

سنگهای قابل استفاده در تونلها و محیطهای آبی :

در تونلها ازگرانیت ، دیوریت ، گابرو و یا بازالت کهمقاومت فشاری آنها

از 100 مگا پاسگال باشد، استفاده می‌کنند. ویژگیهای سنگهای مصرفیدر

محیط آب به شرح زیر است.

• نداشتن کانیهای رسی ، گچ و مواد محلول در آب.
• همگن بودن سنگ.
• داشتن مقاومت در برابر فشارهای بالا.

 

سنگهای مقاوم دربرابر محلولها و حرارت :

سنگهایی که دربرابر اسیدها مقاومند، عبارتند از گرانیت ، دیاباز ، دیوریت

، کوارتزیت و بازالت.

سنگهای مقاوم در برابر محلولهای قلیایی عبارتند از سنگ آهک ،

دولومیت ، سنگ مرمر ومنیزیت. سنگهایی که در شرایط حرارت بالا مقاوم

هستند عبارتند از بازالت ، دیاباز وتوف. ویژگی مهم این سنگها داشتن

مقاومت فشاری بیش از 100 مگا پاسگال است که میزانجذب آن حداکثر

به 1 در صد می‌رسد.

 آشنایی:

زمین طبیعی بستر راه هرقدر که محکم باشد باز هم در مقابل تاثیرعوامل

جوی ، بخصوص هجوم آب و تغییرات دما و همچنین نیروهای وارده از

چرخ خودروها ،مقاومت نمی‌کند و

دیروز یا زود خراب می‌شوند. از اینرو است که معمولا به روی بسترطبیعی

راه ، استخوان بندی چند لایه و معمولا مقاوم و با دوامی ساخته می‌شود،

بهنحوی که بتواند در مقابل تاثیر عوامل جوی و فشار حاصله از وسایل نقلیه

مقاومتنماید.

آنچه را که امروزه به نامراهسازیمدرن می‌شناسیم تکمیل یافته روشیاست

که در قرن 19 توسط فردی به نام مک آدام (M cAdam) ارائه گردید.

این شخصراه را از چند لایه خرده سنگی ، متشکل از ذرات دارای قطر

کمتر از 68 میلیمتر (ریزترازقلوه سنگولاشه سنگ) می‌ساخت و روی

آن را با لایهنازکی از مصالحی که می‌توانستند ذرات سنگی را به هم پیوند

دهند، می‌پوشانید. به نظرمی‌رسد که مک آدام در ابتدا از سنگهای شکسته

ریز به عنوان مصالح پیوند دهنده سودمی‌جسته و بعدها به جای آن لایه‌ای

ازآسفالت یابتن را بکار گرفته است. ایننوع جاده سازی امروزه به نام

ماکادامی کرون نامیده می‌شود. مجموعه مورد بحث قادراست بار حاصل

ازترافیکرا به نحوی به رویخاک پخش نماید که راه بر اثرمرور زمان

تغییر شکل نیابد.

 

قسمتهای مختلف یک راه:

امروزه اغلب راهها از دو قسمت زیرسازی و روسازی درستشده است.

بخشزیرسازی راهکه به روی بستر راه قرار دارد. متشکل از دو لایه

«زیراساس» در زیر و «اساس راه» در روی آن است. روسازی راهنیز از

دو لایه آستر و رویهساخته شده است. هر یک از 4 لایه فوق عملکرد

خاصی را در راه به عهده دارند. از اینروهر یک از آنها از نقطه نظر کمیت

و کیفیت مصالح دانه‌ای و لزوم یا عدم لزوم موادپیوند دهنده از

مشخصات خاصی برخور دارند. جسم یا بدنه راه عمدتا از شن و ماسه

ساختهمی‌شود. البته در برخی از لایه‌های راه ، خرده سنگها توسط یک ماده

چسباننده(قیریاسیمان)به هممتصل می‌شوند.

 

ویژگیهای عمومی مصالح خرده سنگی مورد نیاز در راهسازی:

شکل و اندازه ذرات:

اندازه بهینه ذرات تا حدی با توجه به مورد مصرف آنها ونوع مواد پیوند

دهنده تفاوت می‌کند. با این حال حداکثر اندازه دانه برای لایه‌های

زیرسازی (زیراساس و اساس راه) 38 میلیمتر و برای لایه‌های روسازی 25

یا 19 میلیمتراست. حد پایینی اندازه دانه‌ها 0.074 میلیمتر در نظر گرفته

می‌شود. دانه بندیمناسب مصالح با توجه به عواملمتعددی چون نوع

روسازی ، ضخامت لایه و اندازه درشت ترین دانه مصالح تعیینمی‌شود.

برای یک دانه بندی ثابت ، افزایش گوشه داری و ناهمواری سطح ذرات

درشت تر ، کاهش تراکم را به دنبال دارد. از اینرو ،گردشدگیو همواری

سطح ذرات و دانه بندی خوبآنها مهمترین ویژگیهای لایه‌های زیرسازی

راه که معمولا توسط ماده دیگری به هم متصلنمی‌شوند، است. زیرا در

این لایه‌ها مقاومت و استحکام منحصرا بر اثر تراکم تودهخرده سنگی

حاصل می‌شود، ناهمواری و زبری سطح دانه‌ها و گوشه داری آنها استحکام

پیوند بین ذرات سنگ و ماده پیوند دهنده (قیر) را افزایش می‌دهد. درصد

مواد ریزدانهو قابلیت خمیرسانی آنها از دیگر مواردی است که باید مورد

توجه قرار گیرد.

 

 

 

مشخصات مصالح سنگی :

 

مشخصات مصالح سنگی اخذ شده طبق اظهار نظرمتقاضی	شماره آزمایشگاهی نمونه
شن درشت دانه	39622
شن متوسط دانه	39623
ماسه شکسته6-0 میلیمتر	39624
فیلر	39425

 

 

1-1 دانه بندی مصالح سنگی

آزمایش دانه بندی مصالح سنگی بر اساس استاندارد AASHTO-T27

برای مصالح سنگی درشت دانه و ریز دانه برروی چهار نمونه اخذ شده از

کارخانه آسفالت خورموج آسفالت انجام پذیرفت . منحنیهای دانه بندی

مصالح در شکل هاییک الی چهار ترسیم شده است .

 

 

1-2 آزمایشات مرغوبیت مصالحسنگی

آزمایشات مرغوبیت مصالح سنگی شامل تعیین حدود اتربرگ

(AASTHTO – T89 .T90)

تعیین درصد شکستگی در یک جبهه و دو جبهه ، تعیینارزش ماسه ای

(AASHTO – T176) ، تعیین درصد تطویل و تورق (Bs -812) و تعیین

درصد سایش به روش لس آنجلس (AASHTO – T96) برروی مصالح

سنگی درشت دانه و ریز دانهانجام پذیرفت که نتایج مربوطه در جدول شماره

یک درج گردیده است .

 

2 ـ آزمایشات قیر

آزمایش وزن مخصوص و درجه نفوذ قیر انجام شد که وزن مخصوص

قیر در 25درجه سانتیگراد برابر با gr/cm 017/1 و درجه نفوذ قیر

برابر با 115 بدست آمده است . با توجه به بالابودن درجه نفوذ قیر این

موضوع به آزمایشگاه استان بوشهر اطلاع داده شد و مقرر گردیدقیر

جدید ارسال کنند . درجه نفوذ قیر جدید 68 بدست آمد . که طرح اختلاط

با این قیرانجام شد .

 

3 ـ نسبت اختلاط مصالح سنگی

1 ـ 3 ـ دانه بندی مخلوط مصالح سنگی

با توجه به نتایج حاصل از دانه بندی مصالح سنگی و فرمول کارگاهی

پیشنهادی متقاضی و استفاده از دانه بندی شماره 3 جدول 20-1 نشریه 101

سازمان مدیریت و برنامه ریزی (تجدید نظر اول) نسبتهای اختلاط بشرح

زیر تعیین گردیدند

مشخصات مصالح سنگی	شماره آزمایشگاهی نمونه	درصد اختلاط مصالح
شن متوسط دانه	39623	15
شن متوسط دانه	39623	30
ماسه شکسته6-0 میلیمتر	39624	55

قابل ذکر است که جهت قرار گرفتن منحنی اختلاط در محدودهٌ مشخصات

وانطباق با فرمول کارگاهی از فیلتر در اختلاط استفاده نشده است .

با اعمال نسبتهای فوق درصد رد شده مخلوط مصالح سنگی از الکهای مورد

نظربشرح زیر خواهد بود :

اندازه الک	حدود مشخصات طبق دانه بندی IV	میانگین حدود مشخصات طبق دانه بندیIV	دانه بندی پیشنهادی پیمانکار (فرمول کارگاهی)	درصد وزنی رد شده حاصل از اختلاط
1 اینچ	100	100	100	100
3/4 اینچ	90-100	95	97	93/4
3/8 اینچ	90-100	68	70	70/2
شماره 4	35-65	50	45	45/9