فایل در 44صفحه قرار دارد که 5صفحه آن را در توضیحات قرار دادیم

جشن سده

واژه سده : بيشتر دانشمندان نام سده را گرفته شده از صد مي دانند. ابوريحان بيروني مي نويسد: “سده گويند يعني صد و آن يادگار اردشير بابكان است و در علت و سبب اين جشن گفته اند كه هرگاه روزها و شب ها را جداگانه بشمارند، ميان آن و پايان سال عدد صد بدست مي آيد و برخي گويند علت اين است كه در اين روز زادگان كيومرث، پدر نخستين، درست صدتن شدند و يكي از خود را بر همه پادشاه گردانيدند” و برخي برآنند كه در اين روز فرزندان مشي و مشيانه به صد رسيدند و نيز آمده : “شمار فرزندان آدم ابوالبشر در اين روز به صد رسيد .”
نظر ديگر اينكه سده معروف، صدمين روز زمستان از تقويم كهن است، زمستان در تقويم كهن 150 روزه و تابستان 210 روزه بوده است و برخي گفته اند كه اين تسميه به مناسبت صد روز پيش از به دست آمدن محصول و ارتفاع غلات است.
زنده ياد استاد مهرداد بهار معتقد است كه واژه سده از فارسي كهن به معني پيدايش و آشكار شدن آمده و آن را برگزاري مراسمي به مناسبت چهلمين روز تولد خورشيد (يلدا) دانسته و مي نويسد: … جشن سده سپري شدن چهل روز از زمستان و دقيقا در پايان چله بزرگ قرار دارد. البته به جشني ديگر كه در دهم دي ماه برگزار مي شده و كمابيش مانند جشن سده بوده هم بايد توجه كنيم كه در آن نيز آتش ها مي افروختند. اگر نخستين روز زمستان را پس از شب يلدا – تولد ديگري براي خورشيد بدانيم، مي توان آنرا هماهنگ با جشن گرفتن در دهمين و چهلمين روز تولد، آيين كهن و زنده ايراني دانست. (در همه استان هاي كشور و سرزمين هاي ايراني نشين، دهم و چهلم كودك را جشن مي گيرند) و اين واژه “sada”(اسم مونث) كه به معني پيدايي و آشكار شدن است ، در ايران باستان sadok و در فارسي ميانه sadag بوده و واژه عربي سذق و نوسذق (معرب نوسده) از آن آمده است.
پيشينه اسطوره اي پيدايش آيين و جشن سده: از اسطوره هاي جشن سده تنها يكي به پيدايش آتش اشاره دارد. فردوسي مي گويد: هوشنگ پادشاه پيشدادي، كه شيوه كشت و كار، كندن كاريز، كاشتن درخت … را به او نسبت مي دهند، روزي در دامنه كوه ماري ديد و سنگ برگرفت و به سوي مار انداخت و مار فرار كرد. اما از برخورد سنگها جرقه اي زد و آتش پديدار شد. هم در كتاب “التفهيم” و هم “آثارالباقيه” ابوريحان، از پديد آمدن آتش سخني نيست بلكه آنرا افروختن آتش بر بامها مي داند كه به دستور فريدون انجام گرفت و در نوروزنامه آمده است كه : “آفريدون … همان روز كه ضحاك بگرفت جشن سده برنهاد و مردمان كه از جور و ستم ضحاك رسته بودند، پسنديدند و از جهت فال نيك، آن روز را جشن كردندي و هر سال تا به امروز، آيين آن پادشاهان نيك عهد را در ايران و دور آن به جاي مي آورند.”

نوشته‌های رضا مرادی غياث‌ آبادی در زمينه فرهنگ ايران باستان و اختر‌باستان‌شناسیچه عاملي مانع گسترش جشن سده در ايران است؟

يكي از ويژگي‌هاي مهم جشن‌هاي ايراني در اين است كه برخلاف بسياري از ملل گوناگون، برگرفته از دستورهاي ديني و مذهبي نبوده و بيشتر از پديده‌هاي اقليمي، اجتماعي و كيهاني تأثير پذيرفته‌اند. اما همواره و در طول زمان، پيروان برخي اديان كوشش كرده‌اند تا جشن‌هاي مهم و گسترده را به هر شكل ممكن به دين دوست‌داشته خود پيوند زنند، به آن رنگ و بوي مذهبي بدهند و جامه‌اي تازه بر تن آن بپوشانند. يكي از تازه‌ترين چنين تغييرات و تحريف‌هايي، انتساب جشن سده به سنت ديني زرتشتيان است.

پيش از اين در مقاله «جشن سده» به اين نكته پرداختم كه اين آيين يكي از كهن‌ترين جشن‌هاي شناخته‌شده و ملي ايران است كه متعلق به همه مردم و منحصر به هيچيك از اقوام و اديان نيست. از اين جشن در هيچيك از متون زرتشتي نامي برده نشده و تا چند سال اخير توسط آنان برگزار نمي‌شده است. از همين روي دانسته مي‌شود كه جشن سده بر خلاف خواست موبدان زرتشتي عصر ساساني و دوره‌هاي پس از آن بوده است.

 اما در دوران معاصر و همزمان با توجه و علاقه روزافزون جوانان ايران به آيين‌ها و فرهنگ ملي، خوشبختانه زرتشتيان نيز تصميم گرفتند تا اين جشن را مانند بسياري از ديگر مردمان ايراني برگزار كنند. متأسفانه اين تصميم نيكو بگونه نامناسبي به اجرا در آمد: نخست اينكه اينان كوشش كردند به همگان بباورانند كه جشن سده سنت ديني آنان بوده، از ديرباز آنرا برگزار كرده و تنها آنان هستند كه اين جشن را برگزار مي‌كنند. دوم اينكه در برگزاري مراسم، به شيوه‌هاي كهن و مردمي آن بي‌توجهي نشان دادند و اجراي آنرا در انحصار موبدان قرار داده و ديگران را موظف كردند تا تنها تماشاگر مراسم باشند. سوم اينكه با اجراي دعاخواني و سخنراني‌هاي مقامات سياسي، جايگاه اين مردمي‌ترين جشن‌ ايراني را به مراسمي مذهبي و سياسي كه اجراي آن در اختيار گروهي خاص است، تنزل دادند. چهارم اينكه تمامي سنت‌هاي مردمي، ترانه‌ها، سرودها، بازي‌هاي گروهي، نمايش‌هاي همگاني و ديگر آيين‌هاي آنرا به كنار گزاردند و به دعا و موعظه پرداختند.

 چنين شيوه‌اي علاوه بر تحريف تاريخ و فرهنگ، موجب شده است كه جوان جستجوگر و دوستدار فرهنگ كهن كه آگاهي كمتري از مناسبت‌هاي ملي و شيوه‌هاي برگزاري آن در نواحي گوناگون دارد، چنين بپندارد كه براي گراميداشت آيين نياكان، تنها راه ممكن شركت در چنين مراسمي است.