تاریخ پیدایش شهر

نگاه اجمالی

اگر با این سوال شروع کنیم که شهر چیست؟ بدون شک باید بهتاریخ پیدایش شهر نیز توجه کنیم، زیرا تعریف شهر بدون توجه به این کهشهر در چه زمان و مکانی پدیدآمده است میسر نخواهد بود. موجب جالب توجه این است که شهرها نسبت به تاریخ زندگیبشر عمر کوتاهی درند. اولین شهرهای جهان در5500 سال پیش پدید آمد. این دور زمانیشامل تمام تاریخ نوشته شوده بشر می‌شود، چون ثبت وقایع با پیدایش شهر
توام بودهاست. اما در عین حال نسبت به عمر بشر در کره زمین که چیزی در حدود نیم میلیون سال وتاریخ پیدایش هموسپینس (Homosapiens) که حدود 40000 سال است، دوره‌ای نسبتا کوتاهمی‌باشد. در هر حال برای یافتن منشا پیدایش شهر ناچار هستیم که به تاریخ آثارباستانی رجوع کنیم. ابزار باقی مانده و ابنیه تاریخی تا حدودی کمک می‌کنند. بادکوشش کنیم تا در این آثار تصویری از فرهنگ انسانهای اولیه و تصویر آنها زمان و مکانپیدا کنیم.

تاریخچه پیدایش زمین

اولین شهرهای جهان برمبنای نظر کوردن چیلد دربینالنهرین حدود 300سال قبل از میلاد مسیح پدید آمدند و شهرهایی را بوجود آوردندکه بین 12000 تا 24000 نفر سکنه داشتند. بعضی ازجامعه شناسان شهر مانند راسیزمناظهار می‌دارند که علت پدید آمدن شهر را نمی‌دانند و بعضی دیگر معتقدند که پیدایششهر بخشی از تکامل اجتماعی بوده است پس از این که انسان از مرحله اقتصاد معیشتیعبور می‌کند و کنترل محیط را بیشتر در اختیار می‌گیرد برای ساختن شهر آمادگی پیدامی‌کنند، یعنی توانایی ساختن محیط اجتماعی پیچیده‌تری را به دست می‌آورد.
در هرصورت برای پیدایش شهر انسان باید از مرحله ابتدایی تنازع بقا عبور کند و وابستگیانسان به طبیعت بطور نسبتی کمتر شده ، وابستگی اجتماعی او بیشترمی‌شود.
همان طور که قبلا ذکر شد اولین شهرهای جهان حدود 3500 قبل از میلادمسیح در بین النهرین در دره‌های حاصلخیزدجله و فراتبوجود می‌آیند. شهرهایی مانندکیش، «اور» ، «لاگاش» ، «بابل» ،آشور،سومرونینوا. آنگاه درمصر باستانحدود 3100 سال قبل از میلاد مسیحشهرهایی مانند «تبس» و «ممفیس» در کنار رودخانه نیل شکل می‌گیرند ودر حدود 2500 سال قبل از میلاد مسیح شهرهایی مانند «موهنجودارو» و «هاراپا» در کناررودخانه سندبوجود می‌آیند. در حدود 1500سال قبل از میلاد مسیح شهرهایی در دره زرد ساخته می‌شوند. شهرهای یونان و رومجدیدتر هستند و به 300 تا 400 سال قبل از میلاد مسیح باز می‌گردند. در نیم کره غربیدرقاره آمریکابین 300 سال قبل از میلاد مسیحتا 300 سال بعد از میلاد در تمدن ما یا شهرهایی بوجود می‌آیند که به دلایل نامعلوماز بین می‌روند.

وجه تمایز سکونت گاه شهری از نظرگوردون چایلد

پیدایش تمایز متحصصین تمام وقت مانند روسا ،روحانیون، نویسندگان و کارکنان حمل و نقل. این متخصصین خدمات خود را در مقابلمواد غذاییکه کشاورزان تولید می‌کردندارائه می‌دادند. در شهرهای باستانی جذب بین النهرین روحانیون غذا ، مسکن وپوششخود را از طریق خراج تامین می‌کردند. این خراج یا نوعی مالیات توسط مدیران معابد از کشاوران و روستائیان تامین می‌شد. شهرهای اولیه جمعیت کمی ‌را در خود جای می‌دادند چونتکنولوژی کشاورزیهنوز نمی‌توانست تولیدمازاد زیادی داشته باشد . عده کمی از تولید مواد غذایی رها شده بودند.
خصلت دیگری که چایلد به آن اشاره می‌کند تراکم بیشتر جمعیت در مناطق شهری استکه نسبت به جمعیت دهات نوسنگی به مراتب بیشتر است. چون افراد شهرنشین برای تولیدمواد غذایی به زمین‌های وسیع نیاز ندارند. جمعیت شهرهای سومر در حدود 7000 تا 20000نفر بوده است و اروک جمعیتی در حدود 50000 نفر داشته است و مساحت آن در حدود 1100ایکر بوده است.
منوط به شکل جالب توجهی در شهرهای اولیه توسط هنرمندان که تخصصی کار می‌کردندخلق شده است، پیدایش خط و مفهوم اعداد در اولین شهرهای جهان پدید می‌آید. در ابتداکارکرد اصلی خط و اعداد ثبت میزان مواد غذایی ذخیره شده ، احشام یا نقل و انتقالزمین بوده است. بناها عظیم و با شکوه که نمایشگر تولید مازادجامعه بودند درشهرها ساخته می‌شوند.
اشکال ابتداییریاضیات ونجوم توسط بخشی ازجمعیت که با سواد بوده‌اند بوجود می‌آید. محاسبه زمان با استفاده نجوم شکل می‌گیردو حتیسومری‌هااز این طریق زمان آبیاری مزارع خودرا تعیین می‌کردند. معابد سومری با معماری جالب توجه آن ، بدون دانش ریاضینمی‌توانسته ساخته شود.
تجارت خارجی به علت وجود تولید مازاد پدید می‌آید و حتی در شهرهای اولیه هموجود داشته و با اهمیت بوده است، که نمایشگر وابستگی متقابل جوامع به یکدیگر ،فراتر از روابط محلی می‌باشد. مثلاچوب وسنگ در سومر کمیاببوده و اغلب از طریق تجارت تامین می‌شده است.
جامعه‌ای با ساخت طبقاتی در اثر توزیع نا برابر منابع و فعالیت‌های تخصصی پدیدمی‌آید. برگزیدگان کارکردهای مهمی‌ را در جامعه عهده‌دار بودند، اغلب دینی ، سیاسیو نظامی. شیوه زندگی آنها تفاوت آشکاری با روستائیان کشاورز داشت. جواهرات ، اشیاخانگی ،آلات موسیقیو دیگر اشیایی که در مقبره‌هایسلطنتی اور کشف شده نمایشگر سطح بالایزیباشناسیو تکنیکی این فرهنگ است، و نیزنمایشگر زندگی مرفه برگزیدگان است.

اولین تشکل شهری

اولین شهرهای جهان دیوار نداشتند. بنایی که شاید بتوان آنرا دژ یا قلعه گفت محل سکونت حاکم یا پادشاه بود که معمولا نوعیمعبدهم در کنار آن دیده می‌شود. این حاکماولیه مقم روحانی نیز داشته است. در این حاکم اولیه شکلی از قدرت معنوی و مقدس درکنار نیروی بدنی قوی با یکدیگر آمیخته شده بود؛ کسی که می‌توانست بر محدودیت‌هایطبیعی غلبه کند. بنابراین در اولین شهرهای جهان نخستین شکل حکومت و سیاست نیز درغالب یک چنین شخصیتی ظاهر می‌شود. دژ اولیه به تدریج مجلل‌تر می‌شود، بطوری نمایشگرقدرت سمبولیک حاکم است و در اطراف این مجموعه دژ و معبد دیواری کشیده می‌شود وشهرها در اطراف این هسته اصلی ساخته می‌شوند.
اولین شهرهای جهان در مناطقیساخته می‌شوند که نه تنها از حاصلحخیز و پر آب هستند بلکه از نظر جغرافیایی حاصلخیزو پرآب هستند بلکه از نظر تردد و حمل نقل نیز در موقعیت خوبی قرار دارند. شهربرخلافروستامتشکل از اقوام گوناگون است؛ مکانیاست که تبادل فرهنگی گوناگون ممکن می‌گردد و یکپارچگی ذهنی ضعیف می‌شود. و به تدریجشخصیت‌های متفاوت در شهر شکل می‌گیرند. برخورد فرهنگها نقش عمده‌ای در توسعه وپیشرفت تکنولوژی و دانش و توسعه تمدن بشر داشته است.

تبریز : شهر اولین ها

اولین چاپخانه در سال 1227 توسط شاهزاده عباس میرزا در تبریز تاسیس شد و 12 سال بعد دومین چاپخانه در تهران تاسیس گردید.

* برای اولین بار کتب خارجی در تبریز ترجمه گردید که از آن جمله عبارتند از: پطر کبیر،شارل دوازدهم،اسکندر کبیر،... .

* اولین رمان ایران به نام((ستارگان فریب خورده- حکایت یوسف شاه سراج)) توسط میرزا فتحعلی آخوند زاده در تبریز به رشته تحریر در آمد.

* اولین دایرهّ المعارف توسط محمد رضا زنوزی تبریزی نوشته شد.

* اولین کتابخانه عمومی توسط میرزاحسن خان خازن لشگردر سال 1312 در تبریز تاسیس شد.

* اولین سینمای ایران پس از پنج سال از اختراع جهانی آن(توسط برادرن لومیر) ، در تبریزبا نام سولّی(آفتاب) تاسیس گردید.

* اولین نمایشنامه وتئاتر در تبریز به سال 1261 شکل گرفت.

* اولین عکاسخانه توسط قاسم میرزا در تبریز راه اندازی شد.

* اولین فوتبالیست شاغل در اروپا(بلژیک) به نام حسین صدقیانی از اهالی تبریز در سالهای 1309-1311 بهترین گل زن باشگاههای این کشور بود و در فینال جام باشگاههای بلژیک با به ثمر رساندن سه گل باعث قهرمانی تیم رویال شالروا اسپورتینگ کلوپ در مقابل تیم بروکسل گردید.

* در زمینه پزشکی نخستین طبیب محصل فرهنگ نخستین کتابهای پزشکی - نخستین آبله کوبی - نخستین دانشکده پرستاری مامائی - نخستین دندانهای مصنوعی - اولین عمل قلب باز - پیوند قلب برروی سگها و نخستین عمل پیوند کلیه توسط دکتر جواد هیات در سال 1347 در تبریز به انجام رسید.

* اولین هوانورد ایرانی به نام کلنل محمد تقی خان پسیان از اهالی تبریز بود.

* اولین کارخانه اسلحه و مهمات در شهر تبریز بنا نهاده شد .

* اولین کارخانه چینی سازی در شهر تبریز ساخته شد.

* اولین کارخانه تولید برق در این شهر و اولین خیابانی که در آن از چراغهای برقی استفاده شد خیابان چراغ گازی تبریز بود.

* اولین ضرابخانه ماشینی و انتشار اسکناس از فعالیت های این شهر اولین ها بود.

* اولین شهر ایران که صاحب تلفن شد تبریز بود .

* اولین انجمن زنان در تبریز توسط صاحب سلطان خانم تشکیل گردید .

* اولین بلدیه و نظمیه پلیس مردمی و شهرداری ایران متعلق به تبریز است.

* اولین مهمانخانه توسط میرزا اسحق خان معززالدوله در تبریز پذیرای مهمان گردید .

* اولین مدرسه کر و لال ها توسط جبارباغچه بان و اولین مدرسه نابینایان توسط یک میسیون آلمانی و اولین مدارس حرفه ای و بازرگانی توسط محمدعلی تربیت واولین کودکستان توسط ابوالقاسم فیوضات در تبریز بنا گذاشته شد.

* اولین پایگاه لرزه نگاری در تبریز (شهر زلزله خیز) بنا گذاشته شد.

شهر آنچه به اینجا پیوند دارد... آسمان خراش طراحی و محوطه سازی فضای سبز اندیشه های ابن خلدون قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فصل چهارم، اقتصادی و امور مالی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران فصل هفتم، شوراها امپراتوری های اروپا رده بندی زیستی جامعه شناسی معرفت دورکیم جغرافی آرمانشهر ایرانی شبکه معابر شهر سبکهای شهرسازی در ایران قبل از اسلام سبک شهرسازی پارتی سیر مدیریت شهری در ا یران استان آذربایجان غربی استان اصفهان سیر مقررات شهرسازی در ایران جامعه شناسی قشرها و نابرابریها جامعه شناسی خانواده جامعه شناسی کار جامعه شناسی شهری عوامل موثر در بازی تاریخ پیدایش شهر شهر و ده از دیدگاه جامعه شناسان شهر صنعتی کلان شهر نظریه زیمل در مورد کلان شهر و حیات ذهنی انگیزه ، آرزو در روستا انواع نظریه‌های جامعه شناسی شهری شهر در کشورهای توسعه نیافته شهر قبل از انقلاب صنعتی شهری شدن در آغاز انقلاب صنعتی شهری شدن بعد از انقلاب صنعتی بوم شناسی مکتب شکاکیون طرح اتاق امن مزایای اتاق امن اوتونیت طراحی و محوطه ساز فضای سبز

طی دهه های اخیر از سوی اندیشمندان علوم جغرافیا، جامعه شناسی،اقتصاد، جمعیت شناسی و برخی علوم دیگر، تعاریف متعددی از شهر ارائه شده است و جامعه‌شناسان از جمله انگلس و مارکس شهر را محل تمرکز جمعیت، ابزار تولید، سرمایه، نیازها و احتیاجات و غیره می دانند که تقسیم کار اجتماعی نیز در آنجا صورت گرفته است. جغرافی دانان ، شهر را منظره‌ای مصنوعی از خیابانها، ساختمانها، دستگاهها و بناهایی می دانند که زندگی شهری را امکان‌پذیر می‌سازد.

انتشار : ۱۲ دی ۱۳۹۷ تعداد بازدید : 251